Waiting for Superman

In deze documentaire uit 2010 maakt Davis Guggenheim, de regisseur van An Inconvenient Truth, pijnlijk duidelijk waar het aan schort in het Amerikaanse onderwijssysteem. Veel openbare scholen zijn ver onder de maat, ook wel Dropout Factories genoemd, en betere scholen zijn voor veel mensen met lagere inkomens buiten bereik. Om over privéscholen maar te zwijgen. Guggenheim geeft het probleem een gezicht door de verhalen van vijf jonge kinderen te vertellen, vijf kinderen die niets liever willen dan naar een betere school. Het is hartverscheurend om te zien hoe een meisje wiens ouders nooit de mogelijkheid gehad hebben om te studeren, razend enthousiast vertelt dat ze dierenarts wil worden terwijl tegelijkertijd onder in beeld de kans verschijnt dat haar dit gaat lukken via de weg die ze nu volgt: minimaal. Haar ouders doen er evengoed alles aan om haar kansen te vergroten en proberen haar op beter vervolgonderwijs te krijgen. Dit is echter een school waar het aantal aanmeldingen het aantal plaatsen met een factor van tien overschrijdt. Ook de overige scholieren die gevolgd worden proberen om via een loting op de school van hun keuze te komen. Het is onvoorstelbaar dat de toekomst van deze kinderen bepaald lijkt te worden door een balletje in een bingorad. Toch lijkt dit het geval te zijn voor vele kinderen uit zogenaamde achterstandswijken. Is er ook goed nieuws? Ja, de initiatieven die er zijn, hoe klein ook, zijn wel degelijk succesvol. Er zijn dus wel kansen voor kinderen die met een achterstand aan kun schoolcarriere beginnen. En er zijn mensen die hier echt om geven. Dat geeft in ieder geval hoop.

When you're strange

Een documentaire over een band als The Doors maken, kun je volgens mij eigenlijk niet goed doen. Dit heeft denk ik vooral te maken met het zeer uiteenlopende beeld dat mensen hebben van The Doors, en van de betekenis die de band heeft gehad in de (pop)geschiedenis. Voor de een heeft The Doors mytische vormen aangenomen, voor de ander zijn de mannen muzikaal volledig overschat en slechts een voetnoot in de muziekgeschiedenis. Desalniettemin waagde regisseur Tom DiCillo een serieuze poging tot een documentaire over deze band. Gebruikmakend van archiefbeelden en met de voiceover van Johnny Depp maakte hij When you're strange, over het immense succes van The Doors met natuurlijk een belangrijke plaats voor voorman Jim Morrison. DiCillo laat niet alleen zien hoe het succes in minder dan geen tijd tot stand kwam, hij plaatst het ook in de tijd. Erg kritisch wordt hij echter nooit. De nadruk ligt vooral op Morrisons poëtische kwaliteiten en zijn talent om menigten op te zwepen. Dat hij met zijn egoïstische en onberekenbare gedrag zijn bandleden het leven soms totaal onmogelijk maakte las ik slechts tussen de regels door. When you're strange getuigt van een diepe bewondering voor de The Doors en zeker ook voor de illustere Jim Morrison. Hierdoor blijft de donkere kant van het verhaal, misschien wel de meest intrigerende, in mijn ogen wat onderbelicht. Evengoed een fijne documentaire die zeker wel recht doet aan The Doors, en de gebeurtenissen heel aardig in de context van de tijd plaatst. Een zanger die door de politie van het podium afgesleept wordt omdat hij onder invloed van alcohol en drugs zijn broek laat zakken, daar kunnen we ons immers in de tijd van de Justin Biebers niet meer zo veel bij voorstellen. Helaas zou ik bijna zeggen.

Life in a Day

Film een dag je leven en beantwoord een aantal vragen. Dat was de oproep die filmmakers Kevin Macdonald en Ridley Scott deden in samenwerking met YouTube. Het resultaat was 4500 uren film afkomstig uit 192 landen, die samen een soort tijdscapsule opleverden van het leven op aarde op 24 juli 2010. Het is de makers goed gelukt een soort lijn te creëren in het geheel en tegelijkertijd de veelzijdigheid van al het materiaal en de mensen te laten zien. We zien mensen over de hele wereld in hun ochtendrituelen, hun gewoontes, hun trots, maar ook in hun verdriet. Het laat de grootsheid van de aarde zien, maar ook de kleine vreugde van twee mensen die iets te vieren hebben. Doordat het zo ontzettend gefragmenteerd is kost het kijken van deze documentaire wel de nodige energie, maar het is een indrukwekkend geheel en zeer de moeite waard om even goed voor te gaan zitten.

Fordson

Faith - Fasting - Football: dat is waar de documentaire Fordson ons graag iets over wil vertellen. Centraal staan een aantal Islamitische jongeren die wonen in het stadje Dearborn, Michigan. In Dearborn wonen bovengemiddeld veel mensen van Arabische afkomst, waarvan er ook nog eens bovengemiddeld veel naar de Highschool gaan waarvan Fordson het football team is. Het overgrote deel van het football team is dan ook Islamitisch. Het gevolg is dat er voor een wedstrijd niet uit de bijbel gelezen wordt, maar uit de koran en dat er tijdens Ramadan gevast wordt door praktisch het hele team. Genoeg ingrediënten om een beeld te schetsen van de plaats die moslims innemen in een post 9/11 Amerika. Een Amerika vol angst en vooroordelen zou je zo denken. Die vooroordelen blijken vooral bij mij te zitten, want al wordt er in de film wel buitensporig gereageerd door de autoriteiten wanneer twee jongens in Ohio een groot aantal mobiele telefoons aanschaffen met als enige doel een extra zakcent te verdienen, echt kritisch wordt het nergens. Misschien dat de documentairemaker het niet wil laten zien, of misschien ben ik inderdaad bevooroordeeld en gaan wij hier in Nederland moeizamer om met moslims in de maatschappij dan men in Amerika over het algemeen doet. Want ondanks dat er natuurlijk een over de top naar racistisch stukje afkomstig van FOX in de documentaire zat, zag ik toch vooral jongeren die werkten aan hun toekomst en een heel aardige balans hadden gevonden in de trots voor hun land en de trots voor hun geloof. Neemt niet weg dat ik nog steeds niet helemaal geloof dat het allemaal zo simpel is, maar het beeld wat geschetst wordt is prettig en dat is ook wat waard.

The Tillman Story

In 2002 zette Patrick (Pat) Tillman een punt achter zijn succesvolle carriere als American Football speler om samen met zijn broer het leger in te gaan. Ze worden samen een aantal keren naar Afghanistan uitgezonden, waar Pat in 2004 om het leven komt. Het lijkt een heldenverhaal: nationaal bekende sportman geeft zijn carriere en uiteindelijk zijn leven op voor het vaderland. Tillman was op slag een nog grotere held dan hij al was en zijn tragische dood dreigt voor propaganda doeleinden gebruikt te gaan worden door het Amerikaanse leger. De familie van Tillman voelt hier helemaal niets voor: zij vinden het beeld van de held niet kloppen en willen bovenal weten wat er werkelijk gebeurd is in Afghanistan. In de documentaire The Tillman Story zien we hoe Pat's familie op zoek gaat naar de waarheid achter zijn dood en hoe ze tegengewerkt wordt door leger en overheid. De druk die het leger op de familie uitoefent is schokkend: zo wordt er sterk aangedrongen op een militaire begrafenis met alle militaire eerbetoon die daarbij hoort, terwijl Tillman bij zijn uitzending al aangegeven had dit pertinent niet te willen. Het kost de familie de grootste moeite om boven tafel te krijgen wat er werkelijk gebeurd is in Afghanistan op die tragische dag in 2004, en de waarheid blijft op diverse niveaus lange tijd ontkend worden. Hoe veel gemakkelijker was het geweest voor de familie van Pat Tillman zich te schikken in de heldenrol van hun zoon en hem op die manier te herdenken. Ze kozen echter voor de moeilijke en moedige weg om hun zoon en wie hij werkelijk was in ere te houden, ondanks alle weerstand die daarmee gepaard ging. The Tillman Story laat zeker niet de mooiste kant zien van Amerika en haar vaderlandsliefde. Het is een indrukwekkende documentaire geworden over een sterke familie die vecht voor openheid, een verhaal waar zeker Amerikanen denk ik even van moeten slikken. Ik moest dat in ieder geval wel. The Tillman Story is een verhaal dat verteld moest worden en een groot publiek verdient.

The Corporation

De Canadese documentaire met de naam The Corporation uit 2003 zag ik voor het eerst tijdens een college Organisatiewetenschappen, een keuzevak dat ik twee jar geleden volgde aan de Vrije Universiteit. Nu, met de hele financiele crisis en zijn impact, is de film misschien wel relevanter dan ooit. Mark Achbar en Jennifer Abbott proberen in deze documentaire een beeld te geven van de grote bedrijven en hun plaats en invloed in de wereld. Uitgangspunt is het gegeven dat NV's in de jaren '30 de status van rechtspersoon kregen, waarmee verantwoordelijkheden voor indivuen wegvielen. Wanneer de NV als een persoon ontleed wordt door een psycholoog blijkt het de persoonskenmerken van een psychopaat te hebben. Hoe kan het anders dat er zoveel vreselijke dingen gebeuren, denk aan milieuvervuiling en slechte werkomstandigheden van arbeiders, waar geen individu achter staat maar die evengoed wel blijven gebeuren? Bedrijven denken te vaak dat ze op een bijna passieve manier een product zijn van de maatschappij, terwijl ze juist bepalend zijn voor diezelfde maatschappij of het nu in positieve of in negatieve zin is. In de Wal-Mart effect kwam schijver Charles Fishman tot een vergelijkbare conclusie. (Zie: The Wal-Mart Effect ). De macht die grote bedrijven hebben is groter dan die van welke regering ook, en dat terwijl ze tegelijkertijd ook heel kwetsbaar blijken. The Corporation is een hele zit met een lengte van 2 1/2 uur, maar is erg interessant en biedt veel stot tot nadenken.